کیومرث امیری کله جوبی شاعر معروف لک اولین کسی بود که پشت تریبون قرار گرفت. وی در باره این اثر گفت: ” هرچند “توریسکه‌ی به‌یان” اولین اثر بیژن گراوند است ولی شاعر در همین ابتدای راه نشان داده که استعداد زیادی در زمینه شعر دارد و و اگر در گسترش این استعدادها بکوشد می تواند یکی از شاعران خوب سرزمین ما باشد.”

“لک امیر” در ادامه اظهار داشت: “معتقدم هر کردزبانی می تواند یک شاعر باشد و اشعاری را بسراید که در حالت عادی از توان گویش وران دیگر زبان ها خارج است. لکی نیز به عنوان بخشی از این مجموعه یک زبان با توانمندی های بسیار در عرصه شعر و ادبیات است. در واقع “لکی” یک زبان بسیار موزون است که انگار برای شعر درست شده و گویشوران آن انس و الفت زیادی با شعر و شاعری دارند.”

امیری کله جوبی در ادامه یکی از ویژگیهای بسیار خوب مجموعه شعر لکی “توریسکه‌ی به‌یان” را نگارش آن با رسم الخط کردی دانست و گفت: “آثار لکی باید با این رسم الخط نوشته شوند تا خواننده بتواند با آن ارتباط برقرار کند.”

سهم ادبیات لکی در ادبیات گورانی

آشنا عباس منش شاعر هورامی نفر بعدی بود که به طرح مباحثی پیرامون”توریسکه‌ی به‌یان” پرداخت و با اشاره به اینکه شعر کردی حتماً باید با رسم الخط کردی نوشته شود اظهار داشت: “شاعرانی که در دهه چهل و پنجاه شعر کردی سروده اند به دلیل کمبود امکانات با رسم الخط کردی آشنا نشده اند ولی نسل امروز به دلیل ارتباطات گسترده فرهنگی و هنری و وجود رسانه های متعدد کردی با این رسم الخط آشنایی بسیار بیشتری پیدا کرده است و در کنار این ها گویش های مختلف کردی مانند “لکی”، “هورامی” و “سورانی” به هم نزدیک تر شده اند، نزدیکی که مطمئناً در آینده بیشتر نیز خواهد شد.”

این شاعر مطرح پاوه ای در ادامه افزود: “من در گذشته علاوه بر “هورامی” و “سورانی” با گویش “کردی کلهری” نیز شعر سروده ام و حال “توریسکه‌ی به‌یان”  آقای گراوند این انگیزه را در من ایجاد کرده که شعر لکی هم بسرایم.”

عباس منش در ادامه با خواندن اشعاری از مجموعه شعر لکی “توریسکه‌ی به‌یان” به نقد آن کتاب پرداخت و گفت: “اگر نگاهی به ادبیات لکی بیاندازیم درمی یابیم که در سایه ادبیاتی گسترده تر به نام ادبیات گورانی شکل گرفته است. ادبیات لکی به لحاظ فکر و اندیشه و واژه در شکل گیری این ادبیات دارای سهم است. در واقع ادبیات لکی به عنوان بخشی از ادبیات کردی وامدار ادبیات فولکلور و به ویژه ادبیات زیرساخت خود یعنی ادبیات گورانی است.”

وی در ادامه افزود: “توریسکه‌ی به‌یان” از دو بخش تشکیل شده است. بخش چشمگیری از این کتاب را اشعار کلاسیک تشکیل می دهند که در قالب مثنوی سروده شده اند و بخش دیگری نیز در قالب شعر هجایی سروده شده است. دو قالبی که هنوز هم در ادبیات کردی مورد استفاده قرار می گیرند و شاعر این مجموعه هم بهره های بسیاری از آن برده است.”

این شاعر هورامی سپس به وجود چند نمونه شعری قابل اعتنا در این کتاب اشاره کرده و گفت: “این مجموعه حاوی چند شعر نو مانند “دالکه”، “نی نامه” و “قلم پایارین” است که برای من بسیار جالب بود و آن پارامترهایی که شعار آزاد و شعر لکی باید داشته باشد در این اشعار به چشم می خورند. این اشعار برای ما اثبات می کند که سراینده این مجموعه یک شاعر است و آن پارامترها، چهارچوب ها، تخیلایات، عاطفه و اندیشه ای که یک شاعر نیاز دارد را داراست.”

عباس منش در ادامه به تأثیرات شعر فارسی در اشعار گراوند پرداخت و عنوان کرد: “نمونه هایی از این قبیل امری طبیعی است زیرا این اولین کار شاعر است و این موضوع در کارهای اولیه دیگر شاعران نیز به چشم خورده است. نکته مهم این است که خوشبختانه این کتاب تکرار آثار دیگران نیست و شاعر از روی دیوان دیگران شعر ننوشته بلکه از روی احساس و اندیشه خود شعر سروده است. استعاره ها و تشبیه ها هر چند ساده ولی زیبا هستند و چون ازآن خود شاعر هستند، پر معنا و تازه اند.”

این شاعر مطرح هورامی نگارش “توریسکه‌ی به‌یان” با رسم الخط کردی را یکی از نقاط قوت این کتاب دانست و گفت: “نگارش کتاب با یک رسم الخط استاندارد قابل تقدیر است زیرا مخاطبانی که ساکن شهرهایی مانند “سنندج”، “مهاباد”، “سلیمانیه” و یا “اربیل” هستند نیز می توانند آن را بخوانند و بفهمند.”

“توریسکه‌ی به‌یان” دلنوشته ای برای همه

آقای علی براتی یکی از دیگر حاضران در این مراسم بود که در حاشیه این جلسه نکاتی در مورد کتاب “توریسکه‌ی به‌یان” را برای حاضران تشریح کرد. وی یکی از ویژگی های بسیار خوب این مجموعه شعر را دوری از بسیاری چیزهایی دانست که شعر را از حالت طبیعی خود خارج کرده و تبدیل به ایدوئولوژی می کند.”

وی در ادامه افزود: “دوری از دیدگاه سکتاریستی در این کتاب مشهود است. متأسفانه بسیاری از کتاب های منتشر شده به زبان کردی – با گویش های مختلف – به سمت تولید فاشیسم می رود ولی من این نکته را که فقط ما آدم هستیم را در این کتاب ندیدم.”

این فعال فرهنگی در ادامه خاطر نشان کرد: “شعر قرار است زبان هستی باشد و این دیدگاه سکتاریستی هم هستی را می نمایاند ولی یک هستی وارونه و غیر واقعی. این دیدگاه تصویر درستی نشان نمی دهد و این کار بدترین خیانت در قبال حقیقت است، زیرا نویسنده یک حقیقت وارونه را به مخاطب عرضه می کند و جهت گیری ها در این دیدگاه انسانی نیستند.”

براتی در ادامه اظهار داشت: “اکثر شاعران بعد از انتشار اولین کتاب فکر می کنند این اثر دیگر تمام شده و باید به فکر نوشتن کتاب دیگری باشند. در حالیکه اولین کتاب زمینه ساز پرتاب شخص به جایگاه بالاتر است. هر شخص در اولین کتاب خویش یک بنیادی فکری را ارایه می دهد که باید در آثار بعدی آن را گسترش دهد. یعنی اگر از عشق گفته است در اثر بعدی آن را در قالب بهتری ارایه دهد. اگر کتاب قبلی را کنار بگذاری و یکباره پوست عوض کنی مخاطبان نمی توانند این تغییر را قبول کنند. در واقع شاعر با انتشار هر اثر زمینه ای را ایجاد می کند که کتاب بعدی اش نیز توسط مردم پذیرفته شود.”

وی در پایان خاطر نشان کرد: “احساس می کنم این کتاب بیشتر یک دلنوشته بود، دلنوشته ای که هرچند برای تمامی مردم نبود ولی برای هر بخش از جامعه حرفی برای گفتن داشت.”

در پی ارایه یک کار نو لکی بودم

در ادامه برنامه نوبت به بیژن گراوند شاعر مجموعه شعر لکی “توریسکه‌ی به‌یان” رسید تا دیدگاه های خویش پیرامون کتاب را ارایه دهد. وی در ابتدا به چگونگی انتخاب رسم الخط کردی برای نگارش این اثر پرداخت و گفت: “هرچند “توریسکه‌ی به‌یان” کار اولم بود ولی دوست داشتم یک کار نو باشد تا مردم لک با رسم الخط کردی بیشتر آشنا شوند. زحمات بسیاری برای این رسم الخط کشیده شده و بسیاری از اندیشمندان و زبان شناسان کرد روی تکمیل این رسم الخط کار کرده اند.”

این شاعر لک در ادامه اظهار داشت: “به شخصه معتقدم رسم الخط کردی برای نگارش زبان مادری من (لکی) جوابگو است و من می توانم با این رسم الخط شعر، نثر و موضوعات بسیار دیگری را به نگارش دربیاورم. ”

گراوند در ادامه به تشریح واکنش مخاطبان لک در استان لرستان در مواجهه با کتابی با رسم الخط کردی پرداخت و گفت: “هنگامی که کتاب در مناطق لک نشین و به ویژه در شهر کوهدشت عرضه شد، انتظار مقاومت خوانندگان در مواجهه با رسم الخط کردی را داشتم. البته مقاومت وجود داشت ولی به آن شدتی که انتظار داشتم نبود.”

این شاعر کوهدشتی یکی از دلایل اصلی مقاومت افراد در برابر پذیرش کتاب هایی با رسم الخط کردی را عدم آشنایی آن ها با این رسم الخط دانست و عنوان کرد: “متأسفانه رسم الخط کردی جایی در نظام آموزشی رسمی ما ندارد و باید تلاش بیشتری برای معرفی و آموزش این رسم الخط صورت بگیرد.”

در حاشیه:
*مراسم رونمایی “توریسکه‌ی به‌یان” با استقبال قابل توجه اهالی فرهنگ و هنر روبرو شده بود و بسیاری از حاضران در طول مدت برگزاری مراسم به صورت ایستاده آن را دنبال کردند.
*حضور شاعران و فعالان فرهنگی و ادبی مطرحی مانند کیومرث امیری کله جوبی، سیدقاسم ارژنگ، علی الفتی، آشنا عباس منش، سجاد جهانفرد و دیگر چهره های نام آشنا اعتبار ویژه ای به این مراسم بخشیده بود.
*یکی از نکات جالب توجه این مراسم حضور هنرمندان مطرحی مانند حسین صفامنش بود که نشان از پیوند منطقی فعالان عرصه موسیقی و ادبیات دارد.
* شهرام میرزایی به عنوان مدیر اجرایی نشست و اردشیر موسوی در سمت مدیر جلسه سهم زیادی در برگزاری هرچه بهتر این نشست داشتند.

منبع؛لکنا