امام علی (ع) دربین مردمان لک گوی جایگاه والایی دارد به گونه ای که شاعری لک سرا نداریم که درمدح وستایش مولای متقیان شعری نسروده باشد نقش آن حضرت درفرهنگ بومی نیزبه گونه ایست که دراشعار چئ ل سئ روو به کرات ازایشان نام برده شده است که درزیر یکی از آنها آورده شده است.
یا علی هئ نائی یه دلیا نیله
بئ سلمو ئ ده س کافئرزئووینه
مولای من بدادمان برس به مشکل برخورده ایم (انگاردریای نیل جلوی راهمان است=اشاره به حضرت موسی وعبورازنیل)
به گونه ای که مسامانان به دست کافران خارشده اند وهیچ کاری نمیتوانند بکنند
البته برخی از لکسرایان شاید بووشئن
یا عه لی هانای یه ده ریا نیله بئ سلمو ئه ژده س کافئ ر ذه لیلیه (معنی همان است امالکی امروزی تریست)
خدانكندچيزيفروبريزدچراكه هيج چيزي ازخلانيامده وهيچ چيزي هم به خلا نميرود بلكه آوارميشود برسرهمسايه.گویش لري درداخل يك جغرافياي شبيه به خود است وهم گويشي هم دروراي مرز ندارد اين امرشامل بلوچي كردي لكي اذري تركمن و..نميشود اگرلري ولرزبانان به يك اجماع خطي نرسند تا چند دهه ديگرلري به لهجه اي مثل اصفهاني كرماني .. تبديل ميشود ولزیری این امر شامل لکی نمیشود
به دلایل زیر
درورای جغرافیای ایران همزبانانی وجود دارند که درحال رشدوپرورش زبان خود هستندهرچندتحت لوای کردی است اما یک مجموعه است که هم کتابت دارد وهم رسانه
بازبان رسمی مشترکاتش اندک است وازیک خانواده اند اما شاخه ی به درازای چندهزار سال بطور مثال درمورد فعل رفتن لری رت لکی چئ و....این خود مثالی روشن وواضح است که فاصله ی رفت با رت کجا وفاصله ی رفت با چئ کجا .
دارای نوشتارهای قدیمی مکتوبیست که قدمتشان به هزاران سال میرسد
زبان یک فرقه مذهبیست که جنبه ی تقدس برای آنها نیز دارد
دارای خطیست هرچند شبیه به کردی باشد
درضمن چون فارسي ولري يكي هستند وجنگي ندارند بلكه كشتي بين يك برادربزرگترباكوچكتر است که معمولا نتیجه هم مشخص است نمیدانم چرابرخی از برادران لرمان خودراخط اول میدانند دربرابرکی وکجا ما همه متعلق به ایران عزیر هستیم حتی کردهای ترکیه وعراق وسوریه حتی بلوچهای پاکستان ودلیل این حرف غیرمنطقی برخی از اقایان را نمیفهمم.
گفته اند لکی جزی از زبان قوم لر است؟
درموردقوم هم موافقدنيستم نه لرونه كرد قوم نيستند بلكه هردو عربي بوده معنای جنگل نشين وصحراگرد راميدهند اصولادرايران پيش از اسلام قوميت معنا نداشت بلكه سرزمين مهم بود وافرادان.اين افكارقومي كه درغرب كشور نيز بيشتر دیده میشود ریشه ی عربی دارد ویکی ازعوامل بدبختی مردمان آن دیار است به امید روزی که ساکنان غرب کشوربتوانند از این زنجیرهای اسارت بیرون بیایند وبه چیزهایی مثل موسیقی خود ابادی سرزمین خود رفاه مردم خود سطح فرهنگ ودانش مردم خود آیین های مثبت خود وفرزندان دلیر خود شاعران ونویسندگان خود ببالند نه به گرز بدستان خود نه به یاغیان وغارتگران پیشین خود(بعد ازاتابکان)و نه مقوله ی بی معنی قومیت که راه به جایی نمیبرند.
ببخشيد اگر ترجمه شده براي عزيزاني است كه با زبان لكي آشنايي ندارند
مناجات به زبان «لَكي»
وه نومئ خودا
بناميزد
وه نوم خدايي گئ وارونه مِئ نجات به شرئئِ بيابونه مِئ
ترجمه:به نام خدايي كه باران محبت ازوست و هموست كه سرگشتگان بيابان را رهنمون است
وه نوم خدايي گئ او دل رئيَه مئ هه رئونچئ گئ بووشئ هه ني هه ر كه مه
ترجمه:به نام خدايي كه رحمتش به حدي است كه هرچه در اين باب بگويي باز اندك است
وه نومئ خودايي گئ دئل شاكئره ره حيم ئه ر بئ سلمئونو هه م كافئره
ترجمه:به نام خدايي كه شادي دلها ازوست و مسلمان و كافر برسفره ي لطفش روزي خوارند
خودايي گئ جوز ئو شئناسي نيه ئرنيتي ئو وژ هئناسي نيه
ترجمه:همان خدايي كه جز او آشنايي وجود ندارد و اگر اراده ي او نباشد توان نفس كشيدن براي كسي نميماند
ببخشيد اگر ترجمه شده براي عزيزاني است كه با زبان لكي آشنايي ندارند
مناجات به زبان «لَكي»
وه نومئ خودا
بناميزد
وه نوم خدايي گئ وارونه مِئ نجات به شرئئِ بيابونه مِئ
ترجمه:به نام خدايي كه باران محبت ازوست و هموست كه سرگشتگان بيابان را رهنمون است
وه نوم خدايي گئ او دل رئيَه مئ هه رئونچئ گئ بووشئ هه ني هه ر كه مه
ترجمه:به نام خدايي كه رحمتش به حدي است كه هرچه در اين باب بگويي باز اندك است
وه نومئ خودايي گئ دئل شاكئره ره حيم ئه ر بئ سلمئونو هه م كافئره
ترجمه:به نام خدايي كه شادي دلها ازوست و مسلمان و كافر برسفره ي لطفش روزي خوارند
خودايي گئ جوز ئو شئناسي نيه ئرنيتي ئو وژ هئناسي نيه
ترجمه:همان خدايي كه جز او آشنايي وجود ندارد و اگر اراده ي او نباشد توان نفس كشيدن براي كسي نميماند
ببخشيد اگر ترجمه شده براي عزيزاني است كه با زبان لكي آشنايي ندارند
مناجات به زبان «لَكي»
وه نومئ خودا
بناميزد
وه نوم خدايي گئ وارونه مِئ نجات به شرئئِ بيابونه مِئ
ترجمه:به نام خدايي كه باران محبت ازوست و هموست كه سرگشتگان بيابان را رهنمون است
وه نوم خدايي گئ او دل رئيَه مئ هه رئونچئ گئ بووشئ هه ني هه ر كه مه
ترجمه:به نام خدايي كه رحمتش به حدي است كه هرچه در اين باب بگويي باز اندك است
وه نومئ خودايي گئ دئل شاكئره ره حيم ئه ر بئ سلمئونو هه م كافئره
ترجمه:به نام خدايي كه شادي دلها ازوست و مسلمان و كافر برسفره ي لطفش روزي خوارند
خودايي گئ جوز ئو شئناسي نيه ئرنيتي ئو وژ هئناسي نيه
ترجمه:همان خدايي كه جز او آشنايي وجود ندارد و اگر اراده ي او نباشد توان نفس كشيدن براي كسي نميماند
وه نومئ خودای دیینده و سوولیک
چه دانند این دُر چیست نشانه
هستند ناآشنا,زین گفتار بیگانه
نامش هست لکی و مردمانش لک
در نوع خویش هست بی نظیر و تک
(کریم کیانی)
چاپ کتاب مذکور در یک دور دو جلد ی که مشتمل بر 1300 صفحه می باشد و در کتاب مذکور به ریشه یابی و معنی نمودن و برگردان به فارسی بالغ ۳۰۰۰۰واژه لکی پرداخته .که برای اولین بار به صورت حرفه ای و مدون به زبان لکی در طول تاریخ پرداخته شده است که امید است موردتوجه فرهنگ دوستان عزیر قرار بگیرد
درایام ماه رمضان یا رووژئ خودمان هستیم پیشاپیش فرارسیدن مونگئ پربرکت را به همه تبریک میگویم در این ماه معمولا چندین وت=واژه به کار می رود که دراینجا به برخی از آنها می پردازیم:
ده م آ کئردن=افطاری یا خوردن
نئیه ت دئری؟=روزه هستی؟
ده مآ به ستن=نخوردن
ئه ج ئه سه ر= سحری
و.
ئێ وئبه ده ر موردئ زوان مه ردمه ل جنوب خه ربئ ئێرو پهله ای قدیم گئ ێمروژ وه ب ێنونه موشئن پهله ای( له ک ،فئ ێلی،کرماشانی ،ایلامی ) کاره مئ هئ