خط سارائی

 

وه نام خوداێ بێ وێنه

استاد سارائی در وبش ۱۳ نکته را برای نگارش به لکی اورده است که می توانید برای فراگیری این خط به ادرس زیر مراجعه کنید

http://ilamasu.blogfa.com/post-26.aspx

 

چرا خط لکی

در جواب برخی از دوستان که به حق یا ناحق از بنده خرده می گیرند که چرا از خط ی شبیه به کردی استفاده می نمایم دلایل زیر را می اورم:

۱- چون زبان لکی در استان های کرمانشاه وایلام و حتی در کردستان به راحتی قابل فهم است بنابراین اگر ما از فونتیکی کاملا جدا از ساکنان این مناطق استفاده کنیم هم خود را و هم انها را از ادبیات قابل فهم هم محروم کرده ایم اما در صورتی که من شعر لکی را با خطی مانند لور بنویسم یک لرزبان فقط می تواند ان را بخواند و لی نمی فهمد.یک مثال در مورد خط لاتین وزبان ترکی ملاحظه فرمائید  یک المانی اگر یک متن ترکی را بخواند  انرا نمی فهمد اما در مورد یک تاجیک ویک فارس زبان چه ؟ زبان یکی است اما خط دو گونه  که باعث جدایشان از هم شده است. بنابراین با این کار فقط جدائی را ترویج کرده ایم در صورتی که در ابیات لکی  بسیار شعر هائی هستند که در انها  از کرمانشاه و بیستون  کلی نام برده شده است.

۲- خط کردی از ۱۰۰ سال پیش تا کنون به کار برده شده است  و حتی در سالهای اول انقلاب  کتاب اموزش زبان کردی با این خط توسط اموزش و پرورش کشور منتشر گردید و اکنون موجود است بنابراین تا حدودی رسمیت دارد و نشریات فراوانی با این خط نوشته شده و می شود.

۳- زبان مشترک مهمتر است از خط مشترک چنانچه خط فارسی با خط پشتون مشترک است اما ایا وقتی به نوشته ای از ان زبان برمی خورید ایا می توان ان را بفهمید؟

3- زبان لری که خلاصه در بخشی از لرستان و خرم اباد نیست که برخی ها لکی را می فهمند  ایا شهرکردی ها یاسوجی ها  مرودشتی ها و .   . . این زبان را می فهمند که ما با خط مشترکی با ان سروران بنگاریم وایا عاقلا نه است لکی را با خط زبانی بنویسیم که مخاطبانش ان زبان را نمی فهمند .

5- درست است که تا حدودی از شیوه  کردی استفاده کرده ام  اما مفاهیم شان متفاوت است مانند و با v در بالا یش در خط کردی معنی وئو و در لکی معنی واو را می دهد.

6- حروف اَ اِ و اُ در خطوط کنونی عربی و فارسی عملا حذف شده اند اما در کردی از ه و ئ  و استفاده شده که به این حروف روح داده شده است و نادیده گرفته نشده اند.

برای نا کار امدی خط کنونی فارسی در نگارش لکی چند   مثال  زیر را می اورم

 : پل ؟ یعنی چه  در خط کنونی

امادر خط لکی:  په ل=  دامنه کوه    پؤل =پل راه     پئ ل = چرخش 

یا مرد ؟  یعنی چه؟  مه رد =پیا   مئ رد  =مردن

 

نکات مهم در الفبای لکی

نکات مهم در الفبای لکی

 

-ِِِ-ِ = ێ :   شێر(شیر) ، نێر(نر) ،دێ(دیر)ر، گێڕ(کج شده )،

 

ژێر(زیر)،نێ(نی) ،اێسه

 

(اکنون) ،بێتر(بهتر) (دو کسره یا  ی  رقیق)

 

شێرنێر کردگار= عه لی (ع)

 

ڕ: ئه ڕ‌آ(برای چه)  ،به نبڕ(چاقو) ،ڕێوآر(رهگذر) ،

 

سوڕ(لیز) (نوک زبان تا وسط تاق لثه عقب  می آید و لرزش پیدا می کند)

 

--َ = ه ـه ،ئه : له ک ، ێه ک (1) ، ده ر(در)،

 

سه ر(بالا)، له ڕ(لاغر) ،ئه سپ (اسب)،ئه سێر(اشک)

 

--ُ =   و : لور، دوڕ(بلند)،دوێنه (دیروز) ،اوما (آمد)،بوهو(بخوان) ،به رو(بران)

 

ڵ:  ،ڵێڵ (ابتدای شب) ،براڵ  (کناره ی زبان به لثه سمت راست می چسبد)

 

او= وو : بوور(حنایی)  ، لوور، گووره مێ (جوراب) ،

 

گوور،سوور(شادی)،دووش(دیروز)،بئڕوو(خالی یا پرکن) ،آوو(آب)

 

که له ڵ  کوورو دا

 

= VF ڤ :  هه ڤده (17) ،ڤارک (جوجه)،ڤیر(یاد)   (بین ف و واو )

 

 

 = OEۆی :خۆین  ، خۆیه ، شۆی ،دۆیر

 

 

V,W= ۆ: ۆارو (باران)، ۆا(باد) ، ۆاڤه رووه (باران تند)

 

 

  =ING نگْ :مو نگْ (ماه) ،ده نگْ (صدا)

 

 

  wo=وْیا و" : ‌آوْ (‌‌آب)،داوْات (عروسی)

 

 

–ِ = ئ :زمئسو(زمستان) ،مئ (من) ئسپی (سفید)

 

 

         نکته:در جاهایی که باید روی –ِ تاکید گردد  آورده می شود.

 

 =AO ؤ: اؤسار ،له ؤ (لب)، سؤ زه (سبزه)

 

 

 

 

 

 

فرزاد عزیزی کدخدایی

 

 

خودآموز خط لکی

خود آموز الفبای لکی

 

فرزاد  کدخدایی

 

 

 گویش یا زبان لکی  همگره گویش های  فیلی ، کرماشانی ،کلهری ، گروسی ،و خانقینی است که در لکستان  شامل غرب لرستان (کوهدشت ، نورآباد،الشتروچغلوندی  ) ، هرسین ، دره شهر ،آبدانان ،صحنه،کنگاور و بخشهای از خرم آباد،نهاوند،بروجرد،ایلام ،کرمانشاه و همدان با آن صحبت می شود ، در این حوزه شاعران بزرگی از قرن ها پیش تا کنون شعر هایی را سروده اند که از آن جمله می توان به ملاپریشان سلسله ای (الشتری) (ق 8) ،ملا منوچهر ، ملاحق علی ، آزاد بخت ، غضنفری،ترکه میر ، حسنوند و  ..... اشاره کرد در ضمن بیشتر شعر های مذهبی یارسانی ها (اهل حق) نیز به این زبان می باشد، پهلویانه (فهلویات) که  شعرهایی با شاعر نامشخص می باشند نیز بین مردم این منطقه رایج است که سینه به سینه نقل شده اند  و در مراسم شادی و عزا خوانده می شوند(1)

متاسفانه این گویش  فاقد گونه ی نگارش روشنی می باشد و هر نویسنده ای بنا بر سلیقه ی خود دست به کشف حروفی برای خود نموده است  در این مقاله سعی شده با الهام از شیوه ی نگارش کردی  حروف الفبایی برای این گویش تهیه گردد که امید است مورد توجه مححققان عزیز قرار بگیرد لازم به ذکر است که این حروف زبان لری و بختیاری را نیز می تواند در بر بگیرد  .

اصل اساسی در این شیوه ی نگارش " برابری ویکسانی تلفظ و نوشتن کلمه" می باشد . این حروف به صورت زیر می باشند:

آا ،ب،پ ،ت ، ج ، چ ، ح ، خ ، د ، ر ، ڕ، ز، ژ، س ، ش ، ع ، غ ، ف ، ق ، ک ، گ ، و ، وو ، ۆ ، ل ، ڵ  ، م ، ن ، ه ،هه ،ی،ێ ،ڤ

که در زیر آوا نوشت آنها همراه با مثال هایی  آورده شده است.

 

 

ادامه نوشته