استادرضاحسنوند{رزا حه سنه ن}

استاد رضا حسنوند{رزا حه سنه ن}

زه مین ئو ئاسمؤ دئل گیره بوورئ

آئیله دی نئهاتی پیره بوورئ

هئزارون ساله موشئن یئ روئه مای

چه نی مه ر ئه بئناره دوئیره بوورئ

هوماله ل ئردیؤ دائر وه رئ دی

سوویرئو ئو روسه مه زه نجیره بوورئ

رئفیقه ل کول چئیه مه رئ بین وه مئردن

چئیه مه ری مئردنه واگیره بوورئ

زئونئم دیه می ئیر آوئردیه لالکه

قه سه مته میه م  وه هرچئ پیره بوورئ

یئ روو بووشه خودا:دونیائه مووشئن

زه می ئو ئاسئمؤ دئلگیره بوورئ

 

ثبت فال لکی چهل سرود(چئ ل سئ روو)

خوشبختانه فال چئ ل سئ روو درمیراث شفاهی کشورثبت گردید میدانیم که فال چئ ل سروو از اشعار لکی البته به گویش قدیمی تر ان استفاده میشود و معمولن نخست شخصی با تسبیح 40 دانه را جدا میکند وافراد جمع شده فقط سر اشعار لکی را میگویند مانند چئ مئ سر گه ری و...ووقتی چهلمین سرود خوانده شد به تفسیر ان میپردازندوبسیاری از مردم هنوز به تن اعتقاد دارند تقریبا درمایه فال حافظ است این رسم در قسمت لکستان که شامل غرب لرستان بخشی از ایلام وکرمانشاه وهمدان رایج است

چئ مو سه ر گه رین  کوئر دیار بی

چئ کوسر کوئرگری دیار بی

رئ که کئرماشو

بئ مه همه مه دو

دوسوار هرسین

و....

عیدقربان بئ مارگ بوو

یا شمس الضحی نواده رسول

جه دئ  تو خه لیل رهبه رئ  ئ نام

یه ک  قوربانی کئرد ئویش نا تمام

هفتاد ئو دو  ته ن   قوربانی کئردی

حقا لئ راه حه ق  مه ردانی کئردی    مئلا په ریشون له ک

ای حسین ای خورشیددرخشان جدت ابراهیم یک قوربانی ناتمام انجام داد اما شما هفتادودوتن از کسانت را وخودت را قربانی راه حق کردی حقا درراه حق وحقیقت مردانگی کرده ای

هه تئنئ عئی  قوربو- عید العهد-  ئه ر کوئل له ک  زئونه لئ  عه زیز  بئ مارگ بوو

 

احوالات شاعر دربارحاجی والی منظمی حسنوند" رحیم"

دریکی ازروزهایی که  زمانی که خان مقتدرسلسله  دربستر بیماری بود پزشکان منطقه هر کس به گمان خود درمانی پیشنهاد می داد خان رو به رئیم کرد وگفت:"ناخوشی مئ  خوو بی یه سه  ئاویل بازکی تونیش چئی بووش!=بیماری من مایه تمسخر شده  شما نیز مطلبی عنوان کن

شاعر پس ازچند بار اکراه  رو به خان کرده وگفت:

"دو تومه ن   ئ په ر کیسه که ت آ که        بئ چئو ئ هه مه دو وئژت آزا که

اگرتو مئ ردی مه مود خو بئ ردئن           ماوه شئ فاعه ت  پئ رووژئ مئ ردئن "

ازخزانه ات دوتومان بردار وبرو به شهرهمدان وخودت رادرمان کن اگر مردی وپسرت محمودخان ارثت را برد آیا شفاعت شما پس ازمرگ خواهد شد.

 خان به همدان رفت وبهبود یافت پس ازبرگشت شاعر را فرا میخواند برای انعام او برای گرفتن انعام پیش یکی ازوابستگان خان میرود واو دو تومان به او میدهد

خان پس از بازگشت به شاعر رو کرده ومیگوید

"رئیم ئنومئ ت گئ رت "

رحیم جواب داد

"خان شاشناس پدراسی    ئژ  مه رحه مه تئ ت  دو تو مه ن  ره سی"

خان از این کار پسرناراحت شده وبه شاعر میگوید:

  "بئ چو دو هور ئو دو قاتئ ر آرد وگه نئم بار که  ئه را زئمئ سو ئاولیل "

شهادت حضرت علی (ع)

شهادت مولای متقیان امام مومنان برشیعیان راستینش تسلیت باد.

امام علی (ع) دربین مردمان لک گوی جایگاه والایی دارد به گونه ای که شاعری لک سرا نداریم که درمدح وستایش مولای متقیان شعری نسروده باشد نقش آن حضرت درفرهنگ بومی نیزبه گونه ایست که دراشعار چئ ل سئ روو به کرات ازایشان نام برده شده است که درزیر یکی از آنها آورده شده است.

یا علی هئ نائی یه دلیا نیله

 

بئ سلمو ئ ده س کافئرزئووینه

مولای من بدادمان برس به مشکل برخورده ایم (انگاردریای نیل جلوی راهمان است=اشاره به حضرت موسی وعبورازنیل)

به گونه ای که مسامانان به دست کافران خارشده اند وهیچ کاری نمیتوانند بکنند

البته برخی از لکسرایان شاید بووشئن

یا عه لی  هانای یه ده ریا نیله  بئ سلمو ئه ژده س کافئ ر ذه لیلیه (معنی همان است امالکی امروزی تریست)

انتشارکتاب واژه نامه ی لکی توسط آقای کیانی کولیوند

باخبرشدم دوست گرامی وفرهیخته ام جناب آقای کیانی کتاب واژه نامه ی لکی منتشر کرده است ضمن عرض تبریک به ایشان وبه همه ی مردم سلسله ودلفان برای داشتن این چنین فرزندان برومندی که چون گذشتگان خود درراستای ارتقای فرهنگ بومی سرزمین لکستان تلاش می کنند .

 وه نومئ خودای دیینده و سوولیک

چه دانند این دُر چیست نشانه

هستند ناآشنا,زین گفتار بیگانه

نامش هست لکی و مردمانش لک

در نوع خویش هست بی نظیر و تک

(کریم کیانی)

چاپ کتاب مذکور در یک دور دو جلد ی که مشتمل بر 1300 صفحه می باشد و در کتاب مذکور به ریشه یابی و معنی نمودن و برگردان به فارسی بالغ ۳۰۰۰۰واژه لکی پرداخته .که برای اولین بار به صورت حرفه ای و مدون به زبان لکی در طول تاریخ پرداخته شده است که امید است موردتوجه فرهنگ دوستان عزیر قرار بگیرد 

این ترانه ممکن است مربوط به دوران "کریم خان زند" (از مشاهیر قوم لک) است که سینه به سینه به مردمان امروز ما رسیده است و آخرین راوی آن در دوران معاصر شادروان "مومنعلی جوزی پور" هنرمند و کمدین مشهور این دیار می باشد. نام ترانه "هی لاینه" می باشد و جناب "آقای حمید ایزد پناه" در کتاب "تاریخ و جغرافیای سرزمین موسوم به لرستان" آن را نگاشته است.

 

مال و  بنه  بار  کرد       ارای    گرمه      سیر

ته لمیتت        رنگین        شئ مشیرت        لازین

هئ    هئ     لاینه         شاه      کریم    خانه

نوژی  نوخه    گائینه         هی      هی      لاینه

                       ***

ایواره   دیمت(دینم)        کاشکای  نه  یامه ت

نیشونم         دایته         گوشه ئ     قیامه ت

هئ  هئ       لاینه          شاه   کریم     خانه

                      ***

وه لله یه پریمونه            الا کزده(؟) وه ی بانه

ته ز  ئه ی رونه             بچوو  ئه ی    شونه

هئ   هئ   لاینه             نوژی   نوخه   گائینه

                      *********

بار و بنه ی سفر را به مقصد گرمسیر بسته ای

تلمیتت* زیباست و شمشیرت را بر کنار زین بسته ای

                        ***

غروب ترا دیدم ای کاش نمی دیدمت

گوشه ای از قیامت را نشانم دادی(با دیدن تو قیامتی در وجودم بر پا شد)

                       ***

به خدا قسم که این پری روی ماست که در این بالا خانه دارد(؟)

ای خستگی  از   رانهایم   بدر آی و به شانه ام برو

 

*ایزدپناه -حمید ص۳۱۱

*تلمیت به اسبی گفته می شده که برای آوردن عروس آراسته می شده و عروس را با ان به منزل داماد می آوردند

برگرفته از وبلاگ لکستان

حالئ امروزی ها

حالئ ئیمروژ ی ئه ل 

امروز  دست  راستت درد می کند وپای چپت هم کمی می لنگد افتاده ای توی شهر و حالا دنده هات رو میشود شمرد.مدتی بود سرت را پایین می انداختی و فقط مه چیاین  وئیر ئ  کوو  نئ مه زانم؟

یادت می اید مادرش گازت گرفت وواق واق کنان گفت: برو دیگه نمی خام بوئینمت  دئیه ر  ناینئ دوما

*

چند روزی بود کارت شده بود دراز کشیدن کنار دیوار صاحبخانه  زیر آفتاب و خمیازه کشیدن و خواب و گاهی هم یکی از پلکی را بر می داشتی  واخم می کردی به گربه ای گرسنه که می خواست به لانه نزدیک شود.

توله ات داخل لانه هم مه نویزئو نئی صدای نئویزه توله وارام ارام از صدا افتادنش حکایت از گرسنگی و تنشگی اش ذاشت. دئله (مادرش) کله ی سحر رفته بود تا شکمی سیر کند تا شیر برای توله داشته باشد .

انروز در عمق کیف چرت صبح گاهی بودی که صدای تلپی بیدارت کرد دله بود که افتاده بود خونین ومالین. دست و پایت را کشیدی و آرام رفتی بالای سرش.

از پوزه اش خون می چکید و چشم چپش سرخ سرخ بود ترا که دید تکانی به خودش داد و نگاهش به لانه توله ماند .توله را آوردی و گذاشتی کنارش   .

دور گوشی تئ  دا ئو  هئ واین   .

با خودت می گفتی  دله ی بد جنس از زمانی که تو تله گیر کردم ودیگه نتونستم برم دنبال غذا دیگه به من محل نمی گذارد و هر جا که دوس دارد می رود و با .... می رود برف بازی ئو ....

مه چم  ئو دئیه ر نئ مام ئئ دئو ما

*

می ایستی حالت از فکر  کردن به دله به هم می خورد ابروهایت را در هم می کشی و راه می افتی  شنیده ای در آنطرف جاده سگها گلهه ای زندگی می کنند وجان می دهد برای تو  راه می افتی لنگ لنگان نفست کم شده و رمق دویدن نداری  دو ماشین بزرگ از دو طرف می آیند نمی دانی به کدام سمت بدوی نمی دانی چکار کنی سرت را بر می گردانی حالا دیگه   پوزه ات به پوزه ی ماشین بسیار نزدیک است*

بادی می وزد کمی پشم  بور روی آسفالت تکان می خورد که با چربی وگوشت چسبیده به کف اسفالت

پاوئیز هات خووه ش هات

پاوئیز هات خووه ش هات

ئه سگه گئ پاوئیز ه  مئ هات  سئفه ل طرهونی ئه مه ره سیان مه رو ئه ل حاجیه ل یش ئه ج داره ل مه که تن ئو چووین نه رم  بین  نئسمه میان .هواردنو داشت

وه لگ داره ل مه رئزیان  ئه ر  سه ر چووار راه دار توئی که لئنگی بی گئ کوئل ولوت زردا مئ هه ردئی .

ئاولیل مه که تئ ن ئئ رئ ویرئ مه دره سه .چوارشو سی دئته ل نسم خیابونل سیا مئ هه ردئی .

ئیله ل بارئو کئردوئی ئو گه رین چول بی

گه رتو خاک وه گه ردئ وا  وئژه مااتئ  ئه ر دارئل ئو موئتئ وختئ بو گئلونه  بونتو بوگئلو که ن

پاوئیز هات  خووه ش هات  تا پاوئیز پله مو داشتوئی ئو ویر گه رین و بیستین وکوئر ئه را روژه ل سخت وگرم تاوسو

پاییز آمد خوش امد.قدیما پاییز که می امد سیب های طرهانی می رسیدند وگلابی های حاجیل از درخت می افتادند واز بس سنگین و نرم بودند نصف می شدند .خوردن داشتند.

برگ درخت توت چهار راه تمام شهر را در بر میگرفت.بچه ها به مدرسه می رفتند .نصف خیابانهای شهر ازسیاهی چادرهای مشکی دختر ها مشکی میشد.

عشایرکوچ می کردند وکوه گرین بی ساکن می ماند.

گردوخاک به همراه باد درختها را تکان می داد و نوا در می داد پشت بامها را گل مالی کنید.

پاییزامد خوش امد تا باران پاییزی داشته باشیم وبرف بر گرین وبیستون وکوئر برای روزهای سخت وگرم تابستان

سئ مئ ره شعری از استاد کیومرث امیری شاعر نام آشنای لکستان

سی یمیره

سیمره

دیل ته نگ بیم ئای ده س دونیای بی حاسیل= از این دنیای بی حاصل دلم گرفته بود

ئای مال دامو ده ر پی سه ودای دیل = به دنبال ندای درون از خانه بیرون زدم

وه بار کوله ی خه م روی ئار بیاوان = با بار کوله ای از غم رو سوی بیابان نهادم

گاز ئار له ندیور پیچ تاوو ئار فه رمان= پدال گاز لندرور را فشردم وفرمانش را پیچ وتاب دادم

ادامه مطلب

ولم که (شامی هرسینی)

شاهمراد مشتاق معروف به شامی هرسینی در 1287کوچی خورشیدی از مادر زاده شد و همانطور که خود در شعری آورده در 5/3سالگی مادرش را از دست می دهد و در 12 سالگی از نعمت پدر نیز محروم می شود وی در کودکی بر اثر بیماری آبله نابینا می شود با توجه به اشعارش زندگی پر درد و رنجی داشته است شعر کرایه نشینی وی زبانزد زاگرس نشینان غرب کشور است وی در سال 1362 در گذشت

 

په ریشانم  ،  په ریشانم    ولم که           دوچارئ رنج  پئ نهانم  ولم  که

وه دردم آشنا کئردی ،نه کئردی              سئ تمگر    فئکر    درمانم    ولم  که

وئلم که تا نوی که س پی وه ده ردئم            دوسئ روژی که مهمانم ولم که

نه کرد که س  دعوتئ م  خوئم  بیم وه  مهمان         لئ کار خوئم  په شیمانئ م     ولم     که

نه ساخت   من ژئ  پولاده نه ئه ژ  سه نگ                هفه ش  ده   تیکه  سخوانم    ولم  که

ادامه مطلب

عه زیز بێرانوند

 

عه زیز  بێرانوند شاعئرئ له ک  گوو  که لئنگ"ی ئمروژه  گئ هاتئنئ  وه گه ردئ شێره ڵێ تئ رئگ   آواختمونه  

سـؤزئ چه مه نێن ، سـؤ لێن   چئ نار ێن

لــیموو سه ر   ته ڵیڵ  شفا بیمار ێن

ادامه مطلب

اشعاری پهله ای (لکی) در تنفر از حمله اعراب

 درزیر چند بیت شعر به زبان پهله ای وباگویش لکی آورده می شود که واکنشیست یه ترکتازی تازیان (اعراب) به سرزمین اریائی مان

هنگامی که تازیان، جنگجوی لک را به محاصره درآورده اند زنان لک به مویه گفته اند:

گه ڵ گه ڵ عئروان  چو"ار   دورمون  ته نه /  وه  ڵومه  فئله ک   ریشه مون    که نه

چهار اطرافمان را گروه گروه تازیان حلقه زده اند چرخ روزگار به سرزنش ریشه امان را بر کنده است

و آنگاه که مرد لکستانی کشته می شودبا اندوه می خواندند:

گه لڵی  ای عروان لاشه م  دینه وه  /  ئهر  بان ئه   لاشه   هم شاد  بینه وه

گروهی از تازیان جنازه ام را به چشم دیدند و با دیدن آن به شادمانی و پایکوبی پرداختند

و هنگامی که جوانان وطن سرزمین آریایی را از خون خود گلگون می کنند و از این دیار لاله خیز رخت بر می بندند و دیگر نوگلی در این بوستان نمی ماند که قوت قلب زنان لک ایرانی باشد با اندوه و زاری و موی بر کندن می سرایند که  :

کوو  نازار  بئراکه م  ئێ  دویر بو پێدا     کشتی عئروان   بئ شگنێ ئێ   ده ڵ ێا

کجاست آن برادر رعنایم تا از دور شمایلش را ببینم هنگامیکه کشتی عربها را در دیا غرق می کند

و می گوید:

بیڵا  بئ گرێوام   وێئ   زاری مه وه /وێئ  کووسێ  که تێ  دێاری مه وه

بگذ ار تا براین خواری و سر افکندگی واین شکست هویدا و آشکارم بگریم

باسپاس از تاویر

 

فئ له ک

فئ له ک (فلک)

فئ له ک سروده ی زیباوپرمغزیست به زبان لکی اثر استاد رضاحسنوند (شوریده) شاعر معاصر الشتری می باشد  که به شیوه ای نگارش شده که دامنه وسیعتری از لک فهم ها  بتوانن ان را بخوانند در پایان متن برخی از لغات به فارسی برگردانده شده اند.
فئ له ك   خير  ئه ژ  خوصه  هوو"يچ  ئه  مئ  ناتئي
فئ له ك   ئه ر  عئ شق    هر  تئيزه    مئ هاتئي
دلئ م   عاشئ ق   نئو" يي    آو"ش تمه ر   وه رئ  سه گ
سه گ   عاشئ ق    بوو  ئه ر   دل   مئ   نه نياتئي

وهاري بي ئو لئيز  ئو  لونه  مئي  داشت
نه هه لگه  هه لگ  نون ئو  نه خه مئ  چاشت
وه   يئ  گئل"    وا  نئ هات  ئه ر  مئ  بي ئئ  رئي
خودايا   مه ر كوئچئ ك  مئ  قو م قو مه   آو" شت

ادامه مطلب

امام حسین(ع) در آیینه ی شعر ملاپریشان لک

امام حسین (ع) در آیینه ی شعر ملا پریشان لک
فرزاد عزیزی کدخدایی

ملا پریشان شاعر و عارف لک زبان زمان تیموریان و سردسته ی کلیه ی لک سرایان تا عصر حاضر بوده است که مضمون بیشتر شعر های او عرفان وتذکره می باشد ، این شاعر در حوزه ای می زیسته که امروز از آن به حوزه ی کولیوند نام می برند و به احتمال زیاد از اهالی سلسله بوده است وی از چندین زاویه به حادثه کربلا نگاه کرده است و شعر های زیبایی با زبان اهورایی لکی سروده است .

 

نگاه نخست شاعر از دریچه ی وصف امام حسین (ع) ویارانش بوده است :

ئه1 ی ئه صل ثابت باخ سیادت وه ذبح عه ظیم ده شت عباده ت

(ای پایه و اساس سروری و ای ذبح شده در راه دین)

ئه شمس الضحی ژئ ته شنگی زه رد ئه گو2ل گوون که فه ن مه عره که ی نه به رد

(ای خورشید ی که به واسطه ی تشنگی زرد رنگ شدی و ای که کفنت در روز رزم گلگون شد)

ادامه مطلب

ملا پریشان

رابطه نبوت وولایت

نبوت چوی جسم ،ولایت چوی روح       ای باب وه ارباب عرفانه ن مفتوح

حی   وه     محمد    بیفزا عدد             شهود که ر کمون روح والجسد

سجیین علیین مخلوطن وه هم            انفکاکشان   نمه یو    افهم

ظهور   موفور   سرور    خاتم               موقوفه ن وه نحو فسخ عزائم

کیمیای ذاتش وه گشت مالکه ن          تمیز دهنده ی ناجی وهالکه ن

ادامه مطلب

ویر ئو لام که یار

شعر از آقای علیپورگراوند

ویر ئو لا م مه که یار  ویر ئو لام مه که یار                             مرا نگاه کن ای یار مرا نگاه کن ای یار

ته مه نایئ  تونئم  ته ماشام   که یار                                    پرشوقم به دیدارت نگاهم کن ای یار

چه نئی  چه مه را  را کئی چوولا چوول                            تا کی؟ همه چشم شوم بر راههای بی رهگذر

مه ر هه نی  هنامت هه م هنام  که یار                           که مگر دوباره باز خوانی به کلامی نام مرا

سه نگ ئی نئم  سرین سه نگ سه ر آنیمه                     سر سنگین از انتظار  بر بالش سنگ نهاده ام

ئور دئور ئور که تئیم ئوریز یامکه یار                             بپای دار افتاده ام را کمک کن تا بایستم ای یار

نه ئه ر جائی  بئن  نه بئن ئه ر جائی                            نه تکیه بر جایی دارم و نه جایی برای تکیه

هووشئم  بار ئو سه ر هووسریا مکه یار                      به هوشم باز آور و ایستاده ام بدار ای یار

ترکه میر طرهانی

شعری از ترکه میر آزاد طرهانی ، تقدیم به خانواده عزیزان و  هم زبانان کشته شده
در فاجعه ی ریزش ساختمان سعادت آباد تهران

1-فئ له ک ؤه ده ر گات يه چوؤين  ره ؤا بوو     هه ر لثلث  لايقئ  خه زانه  شاا بوو
2- مئ دام  اؤاره  دوير ژئ  مه ؤا بوو                  داثم در ساقی ثا ونه  گئ دا بوو
3-قئ له م زه ن  خوؤه شی نوؤثنئ ؤه چه م      چاره نوؤيس  فامت ژئ  سه ر  بئ که رئم
4-نمو می ؤئ  تو"ره  شئ کووفئ  نووده م        خورؤه ت  کئر دثئ  ؤه خه م خانئ  خه م

5- بالا ؤئ به رزی فثز ؤئ فه زائی               شو"  ؤئ  په شئو ئي  هه م  نا رئزائی

ترجمه:
1- فلکا!  این روا باشد؟ چگونه این کردار را از خود روا می داری؟ هر دلارام خوش سیمایی لایق پیشگاه بزرگان باشد.
2-و خواستار او همواره یا زیر نظر و یا دچار تنگ دستی است.
3- نویسنده رنگ آسایش و خوشبختی به چشم نبیند ، دانشمند آگاه  با رنگ زردی ترک یار و دیار کند.
4- نوباوه ای بدین شکل و شمایل ، در غربت خانه اش را ماتمکده کرده است.
5-تو با این قامت رعنا و زیبا و من با این پریشانی ، باز هم ناخشنودی؟

منبع :     www.delfancity.persianblog.ir

دوبیتی های استاد حسنوند

استاد رضا حسنوند

فئ له ك   به رگئ   خه م   ئرئخدئم   بئ ريتث

 

 ئئ هو" زئ   خه م  هه لوورئك  مه خئ ريتث

ئه ژث طوره  فئ له ك  هه ر  خئ م  خه مه سث

مه ري  نافه  مئ نه ئارئ  خه م بئ ريتث

 

 

 فئ له ك  خثر ئه ژ  خوسه  هوؤيچه  مئ  ناتث

فئ له ك  ئر عئ شق  هه ر تثزه  مئ هاتث

دلئم عاشئق  نوؤئي  ئآو"شت  مه ر   ؤه رئ   سه گ

سه گئ   عاشئق  بووئه ر  دئل  مئ  نه نثاتث

 

 ؤئهارث  بي ئو لثز ئو لونه  مث  داشت

 نه هه لگه  هه لگئ  نون ئو نه خه مئ  چاشت

ؤه  يئ گئص  ؤا نهاتر مه بيه ري

خودايا  مه ر كوچئ كم ئئ  قومقومه ئآوشت

 

شعری از شاعر عراقی

شعری از یک شاعر عراقی به زبان فئیلی    ضیا سورمالی

 

دڵه : ره یینه کان دڵی بریندار وپر وخوێنی  توان
دڵه : بریندار  وخۆینیت  بکه م  تا  ره یینه کان  دوسییت  توان
دڵه : کفر و ئاین  بێ فروشتن  نێ مینن  هه ر  دوکیان
دڵه :خووه کان  مه نن  وه  لمان  و  چڵکنه کان  چوین  وه  ل ئه وان

هه ر که سی  ئاشقی  تو  ئه را  گیانی  خۆی  ترسی نیه
وراسی  ئاشق  له گۆرو  وله زندانی  ترسی  نیه
دڵی  ئاشق  له فه ن یه ی  گورگیکی   ئازا  و  برسیه
وهه ر  گورگێک  له  هاوار  کردنی  شوانه  که  ترسی  نیه


دو و جه و  دیرم  یا خودا  رووناکی  نێ مینی
بریار  کردم  جه وم   دهر بکه م   تا دڵم   ئارام  بمینی
و هه رکه س  جه وم  بدینی  دڵم  ئه رای   شکیینی
نێزانم  دڵم  نه رم   بکه  م یان   چه وێلم   نێ دینی

ده ردی  دڵ دیرم  ده رمان  له م  دونیا  ئه رای  نیه
هه رجه ن  ئامۆشکاری  که م  فایده و سوودی  نیه
فری وه  ئاسمانی  که م  هه ر  ده نگ و  خه وه ری  نیه
وئه گه ر  بسوزنم  وئاگر  هیچ وه فایی  و دووکه ڵی نیه

شئو نئ شینی

 

 

استاد نجم الدینی

 

بئراص ئو خوئويل[1]  کوئوئص  چي نازارئم

شـــــــثره ص  جنگي ته مو"م  ئوه کارئم

آرئزوو  دثرئم   ئوه   په رئوه ردئگار

هه ر چو"ار فه سلئ   سال هر ئ جوور ئوهار

هه ر شئونئشيني شئو تو"  ئوه خثر بوو

ده نگئ  شــئونشيني آخئر ئوه   خثر بوو

شئو نشيني مئ کوئوئص  چي بوشئم

نئ ماو"  زثئواره لئ اف  بئ پوو شئم

ئ  چئ که چئ که[3] ئو فال چئص  سئ روو[4]

يا ئئ  بي بي   ئو  مه ته له صئ[5] خــــوو

ره سمئ   قه ديم ئو سونه تئ  دثرينه

بووشئـن ئذا  ائوئنه  تازه  ره ســتينه

هه م ئئ  چثره[8]ئو  هه م  ئئ   مه خئراز

ئئ   ده س   به رد تئله  ئو  تئ له نجئگ

بووشئن ئئ   به لمه ک [10] بووشئن ئئ پينه

ئئ پليله ئو ئئ  بئن سو"ئر[11] بووشئن

ئئ  آو"  پثازي  يا ئئ ئشــکئ نه

ئئ   که شک  ئو روؤين  ئو  ئئ  دوو تو بووشئ ن

بووشئ ن شثر بيمن ئئ نوم بيشه

گث صا  گاياري[12] ؤه فارسي خيشه

ئئ کئثم[13] ئو آرديز[14] ئو ئئ  چوو[15] بووشئ ن

ئئ دار ئو  جئفت  ئو ؤژنه[16] بووشئ ن

ئئ چيت[19] ئو تثلا[20] ئئ  داؤو"ار  بووشئ ن

 

ادامه مطلب

ساقی نامه

ساقی نومه ئ  مئ صا  مه نوو چثرئ   کوولث وه ن

ساقي باؤه رث  جامئ  پئ  مه ستي

سوود م مستي ئن، زيان ژئ هه ستي

جامئ گئ  مغزئم  باؤه رث  ؤه  جووش

دونثا ئو مافيها بئكه م   فئ رامووش

 بدر تا يكجا پاك ژئ  گو ناه  بوئم

مه ستي باؤه رث، فنا في الله بوئم

مئ سلماني كه ر، من تئ شنه كامم

كافئ ر زوهدئم، موريدئ  جامئم

فئدات بام ساقي  ته ر  زووانئ م  كه

مه ن ده رده  بارئم  ده ؤاث   گيثانئ م كه

ژئ جام  توحيد يك جا مه ستئ م  كه

ذره ئ ناچيزم  تو  باو  هه ستئ م كه

بدر بئ نووشئ م ؤه ياد مه ستان

په نجه ئ ابليس پثچ ، خودا پئرستان

ساقي پئ ذ  بئ كه   جام  يك مه ني

شايد بگذرم ژئ  ما ئو مه ني

 

 

ترجمه

- ساقي جامي به من ده تا مستم كند، زيرا سودم در مستي و زيانم در هوشياري است.

- جامي كه مغزم را به جوش آورد و دنيا و هر آنچه در آن است به فراموشي سپارم.

- بده تا يكباره از گناهان پاك گردم، مستم كند و در خدا فاني گردم.

-مسلماني كن كه من تشنه كام هستم، كافر زهد و مريد جام مي باشم.

-ساقي فدايت گردم، زبانم را تر كن دردمندم و دواي دردم را تو در دست داري.

-مرا يكباره از جام توحيد مست كن ذره اي ناچيز هستم، بيا و به من هستي ببخش.

-بده تا به ياد مستان بنوشم مردان خدايي كه پنجه ابليس را پيچ دادند.

- تو اي ساقي بيا و جام يك مني را پر كن، بلكه از منيت و خودخواهي بيرون آيم.

هوره

هوره (هووره) آوایی چند هزار  ساله:
هوره{هووره} ساده ترين، ابتدايي ترين و اصيل ترين گونه موسيقي است كه اكنون به تكثر و هزارگونه گي زباني و كيفي در آمده است.
ما ايرانيان بخصوص مردمان  غرب كشور  گونه ای ابتدايي  و اصيل آواز را هوره مي ناميم، كلمه هوره و نامگذاري آن قدمتي چند هزار ساله دارد و به دوران پيامبري حضرت زردتشت مي رسد در ”گات هاي يسنا“ كه بخش مهمي از اوستا كتاب مقدس زرتشتيان مي باشد بصورت منظوم نگاشته شده و لذا در آن زمان، مردم براي خواندن آن و نيايش اهورا مزدا آوازي را سر داده كه آنرا هوره ناميده اند، هوره نداي حق طلبي بوده و كرداري نيك، پنداري نيك و گفتاري نيك را آواز كرده است.
همانگونه كه امروزه بعضي از افراد  و خصوصاً قاريان قرآن با تلاوت آيات اين كتاب آسماني آوازي را سر مي دهند كه ا زيك سو پيام خدا را سر مي دهد و  از سوي ديگر نيز موسيقي آهنگين اين آواز چنان ژرف و گرم و زلال است كه دل و جان را به ارتعاش در مي آورد، آن زمان نيز بعضي از افراد  با تلاوت گات هاي اوستا، اين حس هاي ژرف و زلال را به ديگران انتقال داده اند كه هم، هنري لطيف و هم عملي مومنانه و اعتقادي محسوب مي شد.
آقاي فاروق صفي زاده پژوهشگر كرد زبان در كتاب ”پژوهشي درباره ترانه هاي كردي“ چنين مي گويد:
اين آواز، اصيل ترين موسيقي كردي و{لکی} مي باشد كه از زمان هاي كهن به يادگار مانده است، كه ويژه ستايش از اهورا مزدا بوده است و كردها {ولکها}كه پيرو آيين آسماني زردتشت بوده اند در هنگام مرگ كسي و روي دادن پيشامدي و يا پس از پيوند با اهورا مزد، شروع به خواندن هوره كرده اند و آواز سوزناكي را كه برگرفته از نوشتار آسماني اوستا بوده به شيوه هوره خوانده اند، واژه هووره از اهووره گرفته شده است، همين شيوه هوره در خواندن قرآن به كار مي رود و واژه سوره از همين واژه گرفته شده است!.هوره در واقع راهي براي بيان احساسات دروني است که  همزمان در بطن خويش آهنگ شعر و صدا و موسيقي را يكجا به همراه دارد و  هنوز در میان اقوام لک،کلهر،فیلی و هورامی پا برجاست .  

مه زدا نومه

راهنمای ویرایش شعر مزدانامه استاد رضا حسنوند به خط لکی و به صورت زیر است

هه = معادل –َ در عربی مانند ده رد = درد

و= معادل –ُ در عربی ست مانند گول = گل

وو = معادل او در فارسی می باشد مانند بوو= بو

ێ = معادل دو کسره مانند شێر = شیر درنده

وْ  ( مانند تلفظ کلمه آب= آ وْ ) = we 

 ( مانند تلفظ ابر= ا ؤ ر) ؤ = ao

 ڵ = در لکی دو نوع ل وجود دارد این ل زمان به سمت کناره های لثه ها می چسبد " ڵ " در لکی علامت جمع نیز می باشد مانند پێا ڵ = مرد ها ، ژنه ڵ = زن ها

v =ۆ 

اگر به صور ت ۆی یا ۆێ بیاید معادل اُوی می باشد که در زبان فرانسه به صورت " با دو نقطه روی آن بکار می رود مانند خۆێن=خون و یا خۆێه = خواهر 

 ڕ = ر تشدید دار ( مانند کلمه ی برای = ئه ڕا)

ئ ( معادل –ِ کوتاه مانند من = مئ ) ، گاهی که به صورت" ئه " معادل ا َ عربی می باشد) عزیزی  

 

 

استاد رزا حسن ون (رضا حسنوند)

 

دؤران دؤره ۆه دوران دوره ۆه

راسه هه ر دؤرئ ۆه یئ طؤره ۆه

هه ر دؤرئ ۆه ده س گوئرووی مه یوو

هه ر دورئ ۆه یئ طه ریقئ مه چوو

یئ شؤ دیم یه کێ زه نگ ده ر داتێ

نه ده نگ ده مپاؤی نه ده نگ پا هاتێ

خئش پام ئر چئنی بینم ێه کێه ؤئ

نئسمئ شوۆه زه نگ دائن چئ ێه

ده ر قڵا ۆاز بی پام ره سی ئئ ده ر

دیم جوئز ماشینئ هوۆیچ نی ێه خه ۆه ر

ۆتم سئ نهاته سئ کارؤباره

سئ مزاحمه ڵ ئێ رووژگاره

ادامه مطلب

وئهاریه

 ؤئهارية

 

عزیز بیرانوند(عة زيز بثرانوند)

توجه: این نوشته به خط لکی نگارش شده که راهنمای ان به صورت زیر می باشد.

در لکي  حروف (ص، ث) را به  (س) و حروف (ذ، ظ) به  (ز) و حرف (ط) را به شکل (ت) مي نويسند. يعني حروف (ص،ض، ث،ط، ظ، ذ) در اين زبان وجود ندارد.

 واو ی ؤ که معادل واو لاتين است خوانده مي شود.

 مانند:

ؤا (باد)،ؤار(مرغ خوابيده بر تخم مرغ)

 همچنين  به جای  __ُ از و استفاده می کنند مانند:

کورد (کرد). لور(لر)

و به جاي زبر (_َ) هاء غير ملفوظ بکارمی رود. مانند:

زه رد (زرد). ده رد (درد). سه ر (سر)

و به جاي زير (-ِ) يائي که بالاي آن همزه است (ئ)  قرار مي گيرد. مانند:

مئ (من)،دئت(دختر) ،سئ (سه)

و به جای زير بلند از ی با يک (  ) بالایش استفاده می شود.مانند:

شثر(شير درنده) ،دثر(دير) ،نثر(نر)

 

 

ثمسال  کوثنة چث  فة سلئ   ؤئهار  هة ت

ؤة ختئ  فئ راق چث  ؤة ختئ   ديدار هة ت

 

بارکئ ردث  سة رماث سة ختئ زئمئ ستان

هاؤائ  خوشگوؤار  ئور   قة ترة   ؤار  هة ت

 

 

سيمائ بة رف ئو ية خ  کوثان  بي ؤة آئو

ئة ژ شئ کاف کوئث دة نگئ  آبشار هة ت

 

کيشث تث  ئ سة هرا گثا فة رشئ نوو

 

 

رةختئ سوز ئة را  ؤث  ئو چئ نار  هة ت

قومري هثز گئ رتث  نيشت ئة ر  شاخئ  سة ر ؤ

 

شاقة شاقئ کوگ ئ سة رئ  نئ سار  هة ت

برگردان فارسی:

 

بهاریه

سال کهنه رفت فصل بهار آمد. سرمای زمستان کوچ کرد و در هوایی خوش و نسیمی گوارا قطره های باران از دامن ابر فرو ریخت. یخها و برفهای سیماب گون کوهها ذوب شدند و از شکاف کوه صدای آبشار آمد. بر سطح زمین فرش تازه ای از گیاهان گسترده شد و بید و چنار لباس سبز پوشیدند. قمری برخاست و بر شاخ سرو نشست و صدای قهقهه کبک از ارتفاعات بگوش رسید

نکته: سعی شده است شعر به زبان لکی با لهجه بیرانوندی نگاشته شود مانند هه ت (آمد) که در لهجه های دیگر هات هم بکار می رود.

هام دئلان

در زیر بخشی از  قصیده بلند هام دئ لان  از شاعر توانا نصرت الله خان امیرپور که به اورامانی سروده شده است آورده شده است،در اینجا ذکر این نکته را لازم میدانم که فرق بین زبان لکی یا اورامی در آن است که اورامی زبانها از واژه های کهن لکی در گویش استفاده میکنند. مانند : شانام. خفتن. کفتن و ... در حالیکه لک زبانها برخی از این واژه ها را به شکل ساده تر و امروزی تلفظ میکنند. زبان اورامی در اصل مادر زبان لکی است و امروزه هیچ یک از کلمات و واژه های آن برای لک زبانها غیر قابل فهم نمیباشد و لک زبانها زبان اورامی را به سادگی و سهولت درک میکنند

هام دئ لان که فتئن هام دئ لان که فتئن

ئه ر قوؤرئ  سانئ  عوبوورئم  که فتئن

یاد کئ ردئم  حالاتئ  ئو که س گئ ره فتئن

تا دثم جووانئ  ده ر کونج خوفتئن

چوثن موغاکئ گوور سنگئ ش کئ رده  ره نگ

نئساوی  ؤه فات  سالارئ  پثش  جه نگ

ته صویرش ئو مه د  نه ظه ر آوئردئم

ته ماشائ  لاشئ  روسته م ئش  کئ ردم

ته ک  دام وه  ئو مه کان وه شه ت  ئنگیزه

بوو  وادی  خوئی نئن خوونابه ریزه

تاریخ  قوؤرئش هه ر  وختئ وانام

خاک  خه م  وه  بان کاکوولئ م  شانام

هام دلان افتاد. گذرم به کنار قبرستانی افتاد. یاد در گذشتگان افتادم .تا دیدم جوانی که در کنجی خسپیده است. چون گودال گور سنگ قبرش را پوشانده و تار کرده بود. نوشته بود وفات سالار پیش جنگ. تصویرش را در ذهن مجسم نمودم. به لاشه چون رستم افتاده اش نگاه کردم . تکیه بر آن مکان وحشت انگیز زدم با آن وادی خون آلود-خون ریز. وقتیکه تاریخ فوتش را خواندم خاک غم برسرم ریخت سرم ریخت

آبادی (رضاحسنوند)

آبادي

 

آبادي كوئل دئیه مزانئن مئ گئرفدار تونم
عشق ايمروژي نيیه عاشق پئيرار تونم
آبادي هرچئ مووشئن بيل تاگه بووشئن بووئه چه
در ئو ديواره مزانئن مئ گرفدار تونم
راسه تو خيلي بالايي منه بئچاره فقير
تو چوی كاخي منئ دلباخته ديوار تونم
رووژ ئو شو هامئ بئيايو عاقلم لئيوه ني ئم
بئ كس ئو بئ دره تونو بئ پلامار تونم
هرجايي پائه مه َنئِم ،كوئل دئيه ئنشون ْمه مئيه نه يك
سئيل كه آواره ئو بئ كس منه كردار تونئم
دوگدورئل نسخه ديدار تو تجويزه مئ هن
مئ بنيرئ يئ وره قئ نسخه ديدار تونئم
هاويرئم وئت ئت به سه كافي یه ئ يئ كوئت بئيته
آبادي كوئل دئيه مه زانئ ن مئ گرفدار تونئم
استاد رضا حسنوند(شوریده لک)

بئ سئتین

بئسئ تین  میه نی نؤین  ئه ژ  داخستان هاتئ مه

لکئ خووین آواریئ کئم  وه هاوال پئرسان هاتئ مه

بئ سئتین شیرئن کوئ ئه ارمه نی  لامه سؤئه

ئه نازار بئ هوئه که ره ئه پئرچ خوو بئ ریا بئ سؤئه

بئ سئتوین گیان فردوسی   ئه مرد دانای با ئه دؤئه

یه گه پ شیرئن مه را بئ    ئه قاتل گیان خوسرؤئه

فرنگیس ئو سیاوش راز عشقان کئ اوشت ئو دشت

تؤنئ هویه ر نازاره خوین سیاوش کئی کئرد ئو تشت

ئه کاو سواره کئی بی خوین بیژن ئه ژ  خودا سه نئی

ئی گیو الف چیه مه کی یه  ئه خه  ته ریفه مئ هه نئی

بئ سیتین سرمه نذرئت سرداره ل ئیران چوین کؤشیان

تخت ئوبخت هوو ساسانی چوین خالی بی کیئ چویچان

بئ سئتوین وه خئرت بام مرز ولات آگئران ها  کوو

جامئ جهان بین کووئ باج ئو خئراج ئیران ها کوو

اوستائ زرتشت ها کووگفتار پنداریاد بئ گئرمئی

په ره پ ره بئ خؤئن مئ وه دهنگ هووره  بئ چئ رمئی

ده سخط نکیا کامه تاودیده ئو دل بئ خؤنمئی

 مئ سازه نیما مه مئ تا وختئ تؤنمه مئ

و . . . .

بئ یئ ستین  خوه شیت کوو چئ ئه را په که ره  مه نیشی

منه مووشئم  ئه را  ژاره  ل ئه خنکه  خار ئو  خه مینی

 

سراینده: شاعر خوشذوق وبزرگوار کیومرث امیری کوله جوب