زبان و ادبیات لکی(پهلوی باستان )

وئری  ساقی درئ   میخونه آکه       ئه سه مئ  دعوت به زمئ  صفا که

حجت الله مهدوی  شاعر نامدار لکستان شعری درباره سخن گفتن به زبان مادری سروده که امیخته به طنز و بسیار زیباست از اینرو بر آن شدیم تا خلاصه ای از این شعر بلند را در این وبلاگ قرار دهیم

استاد مهدوی در سال 1328 کوچی خورشیدی در روستای سراب قَفرَم از توابع دهستان باستانی خاوه شمالی در شهرستان نورآباد لکستان به دنیا آمد.پس از تحصیلات در نورآباد و کرمانشاه بصورت آموزگار –کارمند پارسیلون ودر نهایت کارمند صدا و سیما انجام وظیفه نموده و می نمایدایشان از طایفه ی کولیوند سلسله وهم تبار با ملا منوچهر کولیوند است.

وه لهجه عه زیز   له کی   گه پ  ده ری

نه جیمئ  ئیلی   قئصه   خوو   که ری

به زبان عزیز لکی سخن می گویی نجیب ایلی و سخن زیبا می گویی

زه بو     مادریت    فئره      رنگینه

راوئن  چوو"ی  آو"  پاکئ  پاچه   گه رینه

زبان مادری بسیار زیباست روان وسلیس همچون آب دامنه های کوه گرین است

او سپس کسانی را که با کودک خود زبان فارسی

په ریشانم  ،  په ریشانم    ولم که           دوچارئ رنج  پئ نهانم  ولم  که

وه دردم آشنا کئردی ،نه کئردی              سئ تمگر    فئکر    درمانم    ولم  که

وئلم که تا نوی که س پی وه ده ردئم            دوسئ روژی که مهمانم ولم که

نه کرد که س  دعوتئ م  خوئم  بیم وه  مهمان         لئ کار خوئم  په شیمانئ م     ولم     که

نه ساخت   من ژئ  پولاده نه ئه ژ  سه نگ                هفه ش  ده   تیکه  سخوانم    ولم  که

گستره ی زبان لکی  هرچند در این نقشه شهر های ملایر بروجرد در گستره ی کامل مناطق لکنشین هستند اما در واقع مناطق شهر نشین آنها لر نشین هستند در ضمن به نظر می رسد ایراد های دیگری نیز دارد از جمله در مورد خرم آباد که شاید بالای ۳۰در صد لک زبان دارد.در هر صورت اختلاف لکی و فئ یلی و کلهری آنقدر کم است که نمی شود آنها را جدا از هم دانست.رنگ آبی زبان های پهلوی(فیلی) ورنگ زرد گستره زبان لری و فارسی ورنگ قرمز عربیست

علی تنهاست هنوز

راستش مونده ام چی بنویسم ازتحلیل تاریخی شهادت مولایا از مظلومیت حیدر دستم به نوشتن نمی رود تاریخ نشان داده است کسانی خود را شبیه به علی (ع) ویا خود حضرت علی می دانند که بیشتر شبیه معاویه عمل می کنند  امروزحتی نخبگان دینی مان  دچار یک نو نگاه منفعت طلبانه نسبت به مولا شده اند بطوریکه چیزهائی که دوست دارند را فقط از ایشان ابراز می نمایند وانچه که بر ضرر شان است نام نمی برند.سالهاست بجای اندیشه مولا دو لبه بودن شمشیرش را به ما نشان داده اند، سالهاست بجای محروم زدائیش گداپروری را گذاشته اند آنهم با منت و هدف خاص، سالها علی نمایان نقاب از چهره بر افکنده اند وبجای آنکه شبانه وپوشیده به یاری محرومان بشتابند روزانه و با نمایش های دیدنی این کار انجام می دهند؟!

در خصوص راه یافتن نمایندگان محترم دولت ببخشید مردم در مجلس شورا در استان ما( راستش حیفم میاید برای برخی از اقایان نماینده استان پسوند شورای اسلامی را اضافه کنم)

درود وصد درود  بر ما وند زاده های ، وندنگر،  وندپرست ،وند باز،  وند گز ین ،   وندفرست، وندبین ،وند وند وند ...که در موسم اننتخاباتها  وند کهایی که در گلبولهای خونمان خروپف می کنند  بیدار میشوند و وند وند کنان به حرکت در آمده و در حالیکه رگ  گردنها را متورم  ورنگ صورتها اتشین می شوند وعقل از سر مان پریده و یک وند را هرکه باشد هول میدیم توی مجلس اما       اما دریغ وصد دریغ که مجلس وندی نیست  بلکه بیشتر صدای آنهای که لهجه ئست و کئردست دارند، در میاید  وفرستادگان ما که با خورجینی پر از وندها در مجلس حضور یافته اند چنان مستان شراب بدست در اتوبان های قالیباف بافته وسواربر ماشین های ... ساخته ی بورو ،گاهی به چپ وگاهی به راست می زنند  که میزان  خسارتشان به وند ها بستگی دارد به اینکه برق اتوبان ها به علت صرفه جوی رفته باشد یا نه ،

وند بمانید وند وند بخوانید ووند وند کنان بمیرید

یک وند زاده ی فراری 

الشتر ۵۰۲۴۰

پلدختر ۴۱۷۳۲

ازنا ۴۲۶۴۰

الشتر ۵۰۲۴۰

پلدختر ۴۱۷۳۲

ازنا ۴۲۶۴۰

عه زیز  بێرانوند شاعئرئ له ک  گوو  که لئنگ"ی ئمروژه  گئ هاتئنئ  وه گه ردئ شێره ڵێ تئ رئگ   آواختمونه  

سـؤزئ چه مه نێن ، سـؤ لێن   چئ نار ێن

لــیموو سه ر   ته ڵیڵ  شفا بیمار ێن

هنگامی که تازیان، جنگجوی لک را به محاصره درآورده اند زنان لک به مویه گفته اند:

گه ڵ گه ڵ عئروان  چو"ار   دورمون  ته نه /  وه  ڵومه  فئله ک   ریشه مون    که نه

چهار اطرافمان را گروه گروه تازیان حلقه زده اند چرخ روزگار به سرزنش ریشه امان را بر کنده است

و آنگاه که مرد لکستانی کشته می شودبا اندوه می خواندند:

گه لڵی  ای عروان لاشه م  دینه وه  /  ئهر  بان ئه   لاشه   هم شاد  بینه وه

گروهی از تازیان جنازه ام را به چشم دیدند و با دیدن آن به شادمانی و پایکوبی پرداختند

و هنگامی که جوانان وطن سرزمین آریایی را از خون خود گلگون می کنند و از این دیار لاله خیز رخت بر می بندند و دیگر نوگلی در این بوستان نمی ماند که قوت قلب زنان لک ایرانی باشد با اندوه و زاری و موی بر کندن می سرایند که  :

کوو  نازار  بئراکه م  ئێ  دویر بو پێدا     کشتی عئروان   بئ شگنێ ئێ   ده ڵ ێا

کجاست آن برادر رعنایم تا از دور شمایلش را ببینم هنگامیکه کشتی عربها را در دیا غرق می کند

و می گوید:

بیڵا  بئ گرێوام   وێئ   زاری مه وه /وێئ  کووسێ  که تێ  دێاری مه وه

بگذ ار تا براین خواری و سر افکندگی واین شکست هویدا و آشکارم بگریم

باسپاس از تاویر

تعریف قوم چیست؟ آیا لک یک قوم است؟

در این نوشتار  به بررسی دلایل قوم بودن لک پرداخته می شود. به اعتقاد نویسندگان وبگاه مردمان لک، لک قومی ایرانی است. در پایان نیز تعدادی از منابعی که در آنها از لک به عنوان یک قوم نام برده شده یاد می شود.

و اما تعریف قوم. ببینیم که آیا لک میتواند یک قوم باشد یا نه؟ آیا لک زیر مجموعه یه قوم بزرگتر است؟ آیا لک خود دربرگیرنده اقوام دیگری است؟

 """منبع: مجموعه مقالات موجود در سازمان دانش آموختگان ایران اسلامی ادوار تحکیم وحدت: نویسنده: شاهین زینعلی

یک قوم از یک نژاد مشترک و اصل و نسبی یکسان سرچشمه گرفته است . دارای زبان مشترک قومی و نیز در بسیاری از موارد ، مذهب مشترک است .

به لحاظ فرهنگی "فرهنگ قومی" زیر مجموعه ای از فرهنگ ملی محسوب می شود که اگرچه در ذات و سرشت خود با آن مشترک است ، اما دارای مشخصه هایی است که آن را از فرهنگ دیگر اقوام تشکیل دهنده ملت متمایز می سازد .

ما شناسنامه هایمان را به آب دادیم وحق رای نداریم الحمدالله

در جاده شلمرود پلیس چند نفر بدون شناسنامه را در روز رای گیری دستگیر کرده است  که جلوی ماشینشان نوشته بودند ما شناسنامه هایمان را به آب دادیم وحق رای نداریم الحمدالله

    در زیر برخی از بازجوئی های آنها را آورده ام

1-    شغل : آموزگار

-         قشری عمدتا زحمتکش با دریافتی نسبتا کم اما تاثیر کذار بویژه در شهرهای کوچک.

-         چرا شناسنامه ات را به آب انداختی؟!

 من یک معلم ام که از چند جهت در احاطه بودم الف: محل کار چنانچه برخلاف باند حاکم قدم بردارم سر  

امام رضا (ع):

تزاوَرُوا تحـابـوا و تصـافحُـوا و لا تحـاشمـوا
(بحارالانوار،ج78،ص 347)

وه سه ر کیشی  یه کتئ رگ  بئ چئن  تا یکتئ رئگی تئو   دووس  داشتئو" ئی   ئو  ده س  یک بئ گئ رئن (ئو زوور بئێه ن) ئو ئه ر  یه گ   خه زئو  نه گئ رئن

. به دیدن یكدیگر روید تا یكدیگر را دوست داشته باشید و دست یكدیگر را بفشارید و به هم خشم نگیرید.

با تشکر از علی ایتیوند 

در زیر اسامی زنها و مردان را به  زبان لکی اورده ام تا یادمان نروند و  اگر فردا روزی گذرمان افتاد بر گورستانی و نامی را دیدیم  رم نکنیم وبدانیم این ها نام پدران و مادرانمان بوده اند نکته قابل ذکر در نام زنان  بیشتر دوتکه هستند مانند : شاه +....و  طلا +....و   یا نور +....  ویا نام برخی زیور الات هستند در مورد مردان نیز این گونه است شاه + ...و نور+.... و   علی +.... ویا نام بزرگان ایران زمین هستند .نکته ناراحت کننده در مورد اسامی خدابس و دختربس و خدارحم است که خود گویاپسرگرائیست که هنوز هم وجود دارد  .

 نکته:

ێ  همان ی کوتاه در لکی ا ست مانند   ێــره  = اینجا

ڵ   همان ل غلیظ لکی(دلفانی) است  مانند وه ڵا = به خدا   

1- نوم ژئنه ل(اسامی زنها)

اشه   اشی  انتیکه   به سیمه ،  بێ توک  به سی   تاجینه  تاج دولت تاجه   

مجموعه اشعار لکی  "حجت‌الله مهدوی"  شاعری برآمده از پرافتخارترین حوزه شعر و ادب در غرب کشور یعنی حوزه ی کولیوند تحت عنوان "گلریزان" به همت انتشارات شاپورخواست خرم‌آباد منتشر شد این رخداد فرخنده را به همه ی دوستداران فرهنگ وهنر در ناحیه لکستان و همه ی ساکنان  استان های لرستان وکرمانشاه وایلام وهمه ی انهائی که دل در گرو شکوفائی  زبان لکی دارند تبریک می گویم

ما وانتخابات

.......

ونگرانی بنده از ان روست   که نتیجه رای در منطقه ما ودر کل استان ما ودر حوزه زاگرس غربی(جز برخی شهر ها )همواره برخلاف جریان عمومی در کشور بوده است واین نشان دهنده کمی رشد سیاسی توده مردم از خواص تا عوام ومشکلات فرهنگی ریشه دار و اقتصادی حل نشده است. هر چند در این بین گناه خواص بیشتر است .انجا که بیش از نیمی از کارمندان الشتر را فرهنگی ها تشکیل میدهند واین برادران گرامی بایستی همان نقش هدایت و معلمیشان را در این مورد خاص تکرار کنند مشاهده شده است که جو  حاکم بر این اداره (که مختص این دوره هم نیست) باعث شده که مربیان و معلمان فرزندانمان  گچ و تخته را رها کرده و بچسبند به برخی از این درگیری های نیمچه سیاسی .......

لطفا بقیه نوشته را در وب سلسله ملاحظه نمائید

www.selselaa.blogfa.com

سالئ نوو تو بئ مارگ بوو

هاتئ نئ  وئهار  ئو  نورووژ ئو سالئ  نوو  بئ مارئگ  بوو  ئه ر 

کوئلئ  که سه لئ گئ  ئی عیده  مه گئ رئن ئومئید وارئم  هه ر

سالئ خوومو نئ داشتوئی

صدای پای بهار می آید  و ده نگئی تئ ره قه

یکی به سبزه هایش سرک میکشد یکی دیگر دست بچه هایش را گرفته تا برایش لباس بخرد   پسر  مو طلائی سرو روی خود را سیاه کرده ولباس سرخی را پوشیده همراه پدر که تنبک می زند در خیابان و می خواند بهار ....فرش های شسته شده از دیوار ها آویزان است  ،ماهی های سرخ بال بال می زنند در شیشه ها ودست مرد ها و زنان پراست از ...

صف بانک ها تا نوک دماوند و صف خودروها  تا مشهد و..جنب وجوش ی در کار است تا رفتن فصل سفید را جشن بگیریم(البته با کمبود باران) ویک بار دیگر به پیشوازی بهار برویم  و بر خود بنازیم که به عنوان نخستین قومی هستیم که این شاهکار خلقت یعنی مساوی شدن روز و شب را  فهمیدیم و امروزجشن  میگریم .به نظر می رسد از انجا که ملت ایران  پیش از اسلام موحد بودند (اما متاسفانه در چنگال موبدان زرتشتی گرفتار )پس از پذیرش دین مبین اسلام  برخی از ایین هایشان که منافاتی با اسلام نداشت را حفظ کردند اما چرا چوار شه مه سوری هو نه سه مئ نئ مه زانم ! برخی ها ان را بجای مانده از ایین زرتشت می دانند اما به نظر می رسد چون اتش در ایین زرتشت جایگاه کعبه و سمت پرستش را داشته بنابراین پریدن از روی ان  ،گناهی بزرگ محسوب می شده است واین نظریه به خودی خود رد است اما شادی و سرور و در کنار اتش بودن ویا دور  آن چرخیدن ممکن است ریشه ی زرتشتی داشته باشدچرا که بیشتر پایکوبی ها ایرانی (کردی ولری و. )حالت حلقه دارد . برخی ها براین عقیده اند که پرش از روی اتش را عرب ها بر ایرانیان تحمیل کردند تا به یکی از مقدساتشان(اتش) توهین کنند! وبرخی ها می گویند این اتش بازی ها نشانه اتشی می باشد که در دست طرفداران کاوه اهنگر در نبرد با ضحاک بود  ولی هرچه باشد این پریدن از روی اتش کار درستی نیست وفکر نکنم ریشه تاریخی ای داشته باشد، از ئاگئ ر که بگذریم می رسیم به ترقه به تعبیر بنده ترقه=ترکیدن بغض سالهای پیش است که 4شنبه سوری ئو ن میشت بوو کاری ندارم ان برخورد ها درست بود یا نه اما امروز نتیجه اش را می بینیم. واین فاجعه غم انگیز خانمان سوز متاسفانه یک واقعیت است که چون سالها وجود داشت اما بودنش انکار شد حالا چون دملی بزرگ سر براورده ومی بینیم که چگونه بر اثر ندانم کاری  برخی مسئولین وکم فرهنگی برخی جاله ل روز جشن و شادی کاو"ه (کاوه اهنگر) به چه میدان جنگ مضری تبدیل می شود ....!!!؟

این متن در پاسخ به برخی کامنت های دوستان داده شد زیرا ادرس وب دوستان را نداشتم

این بحث (تجزیه لرستان و لکستان و زبان لکی و..) در برابر سخن ترکیبی !(لرستان بزرگ!) و قوم گرائی و.. برخی از اقایان اورده شده است  که بنده پرسیدم تشکیل لرستان بزرگ برای چه هدفی؟واقایان براشفتند که به قوم بزرگ لر توهین کرده ای و هاک...مگر لرستان یک کشور است که اگر خدای نکرده تجزیه شود امنیت ملی وزندگی مردم دگرگون  شود؟    نه لرستان یک استان است واین تقسیم استانی یک فرایند داخل کشوریست که در نهایت به نفع همه است زیرا منجر به دریافت بودجه بیشتر خواهد شد برای نمونه می توان به شهر های همچون بیرجند و اردبیل و قزوین اشاره کرد که پس از جداشدن جقدر توسعه یافته اند قطعا توسعه بروجرد وخرم اباد برای ما بهتر است هومسا خوو گه ن نی یه (البته در اینجا بگویم با تشکیل استان زاگرس مخالف اما با لرستان شرقی یا شمالی موافقم).هیچ میدانید به علت وجود کارخانه های زیادی که در بروجرد و شهرهای اطرافش وجود دارد لرستان یک استان محروم صنعتی به حساب نمی اید؟! در حالیکه در الشتر و دلفان وکوهدشت خبری از صنعت نمی باشد.

در مورد برادران کرد به گفته شما ضد ایران ! هم نگران نباشید ما در صدد چسبیدن به ان مفلوکان نیستیم چرا که انها به جای کردستان سر از ترکستان در خواهند اورد.  بلکه می خواهیم از چه سبیان هو م تبار ه ل ئو هو م زبانه ل  عزیزمو ئئ ایلام وکرماشان وه گه رد ئاو" ئئ جلوگیری نمائیم (به عقیده بنده انها هم لک هستند).بنده از شما سرور گرامی می پرسم ایا فارسی و در نهایت عربیزه کردن زئونه ل محلی با لریزه کردن زبان لکی کلیک نمئ رئی؟ایا در چند دهه گذشته چند درصد مردم لک زبان ابتدا  و"ئژئو  لر زبان واکنون ئاو" لیه لئو فارس زبان شده اند؟! البته این گفته نه یعنی اینکه زبان فارسی زبان بدیست بلکه زبان فارسی میراث ناقص ایران باستان است و احترام به ان برهمه واجب است. اما ما انتظار داریم این زبان عزیز به جای تکیه بر زبان های بیگانه عربی و لاتین به گویش های باز مانده از پارسی که لکی یکی از انهاست تکیه کند .

انچه بنده بران تکیه دارم رسیدن به مدلی ئه رای نئجات زبان وفرهنگ بومی ودر نهایت کل کشور عزیزمان ایران است ودرست می خواهم ابتدا از چرائی برداشته شده کلاه های نمدی در پشت بازار در ۴۰ سال پیش وحمله به برقع زنان اغاز نمایم و برسم به اینکه چرا در انجمن لرستانی ها ی تهران برخی ها و"ئتن را به لری  منع کرده اند (لکی که  قبلاحرام اعلام شده بود) و دور از کلاس می دانند.چرا با تشکیل کلاس های رایگان خط و اموزش زبان لکی بنده در محل انجمن برخی از روشن فکران (فرید قاسمی و..) گئ زئک ئو دا وما نتوانستیم بیشتر ۲ترم این اموزش اساسی را ارائه دهیم و حتی توسط برخی ها (ع-ساکی) ابتدا تمسخر و ئه سگه تهدید شدم؟

چرا باید با جمعی هم پیاله باشیم که زبان وفرهنگ خود را قبول ندارند؟    اری برادر عزیز این چنین بود که بنده که از مسئولین انجمن بودم اکنون خانه نشین شده و در گوشه ای کئز کرده ونان ماستمان را می خوریم و هر از چند گاهی مه قویلئ نیم

ئه ر ئا خئر  کلاغ خواست راه رفتن کبک را بیاموزد ....

مه گیرئم (گریه می کنم)

مئ  و"ارونئم    وه   گه رد ئ     و"ا   مه گيرئم

ئئ طورئ   و"شد   بئ تاشا    مه گيرئم

نئ مئم  ئه ژ  گيريم   كه س    با خه ور  بوو

مئيه مئ     سوويكئ   و"ژئم   ته نيا  مه گيرئم

مئ نو  و"ارو   بئراله   يئ  له ميمو

ئه ژئونه سه    گئ  چو"ي  دليا   مه گيرئم

 و"ارونئم  =بارانم        و"ا=باد   

   و"شد =پهن وبی انتها

  ئه ژ =از 

مئيه مئ =پناه می اورم    سوويك=گوشه دنج   و"ژئم =خودم ،با خودم

زبان پدیده ای بوده است ازلی و ازلی خواهد ماند واگر نیاز بود همه ی مردمان دنیا یک زبان و فرهنگ داشتند  باری تعالی این همه زبان و فرهنگ مختلف را در آفرینش انسانها بوجود نمی آوردند ،می توان گفت این عامل در کنار سایر عوامل اقتصادی و سیاسی  موتور تحرک جامعه ی بشری به سوی تکامل و تعالی مورد نظر افریدگار می باشد ، از دیرباز زبان در کنار پوشش وموسیقی تشکیل دهنده ی اصلی فرهنگ هر قومی بوده است ، امروزه نیز زبان هر قوم نمایاننده ی فرهنگ ان قوم است و هر زبانی که  گویندگانش  نتوانند به ان زبان شعر بگویند و نویسندگانش با آن بنویسند  دیر یا زود  در اثر حمله زبان های دیگر قرار گرفته و بسیاری از اصطلاحاتش از بین می رود . به گمان ما از بین رفتن زبان های غیر رسمی در هر جامع ایی معلول دو علت درونی و صوص اورده شده است

هرسال اول اسفند مصادف است با پایان چله کوچک وامدن مادر شان (از فردا) که می گرید و به سینه می زند و می خواند:

شه شه م ئه روئی شه سه ته (شش روز من مانند ۶۰ روز رفته خواهد بود)

 و می خواهد در ۶ روز انتقام ۶۰ روز رفته زمستان را بگیرد و از اول تا ۷ اسفند سرما و باران خواهد بارید! انگاه روز ۷ اسفند می خواند  

" هه میل مئ رد مه مئیل مئ رد دئل وه کئی بئ که رئم خوو"ه ش

دئوم چومه تئی بئ گئ رئم وئلاتئی کوئل بئیه وه ته ش"

و زمین در اثر این اتش گرم خواهد شد.